استاد اقتصاد سلامت دانشگاه علوم پزشکی کرمان بر لزوم تدوین بسته های هزینه اثربخش و نظام خرید راهبردی تاکید کرد:

اهمیت اقتصاد سلامت در تحقق حداکثر دستاورد با حداقل منابع

دکتر بارونی با اشاره به اهمیت راهبردی بهره‌وری در نظام سلامت، بیان داشت: «اقتصاد سلامت با تحلیل علمی منابع محدود و محاسبه هزینه-فرصت، به نظام سلامت یاری می‌رساند تا با استفاده بهینه از حداقل منابع موجود، بیشترین دستاورد ممکن را در حوزه سلامت جمعیت به دست آورد.» وی تعیین اولویت‌های هزینه‌گذاری بر اساس اثربخشی هزینه، کاهش اتلاف منابع از طریق راهبردهای خرید هوشمندانه و ایجاد انگیزه‌های مالی برای مصرف منطقی، همچون سرانه‌گذاری در بیمه‌ها را از جمله مهم‌ترین کارکردهای اقتصاد سلامت برشمرد.

راهکارهای عملیاتی برای بهینه‌سازی مصرف در بخش سلامت

مدیر گروه مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت دانشگاه علوم پزشکی کرمان، در ادامه به تشریح راهکارهای عملیاتی برای بهینه‌سازی مصرف دارو، تجهیزات پزشکی و نیروی انسانی پرداخت. وی استفاده از اصول اقتصاد رفتاری در طراحی پیش‌فرض‌های نسخه‌نویسی الکترونیک برای تجویز داروهای ژنریک، پیاده‌سازی نظام تعرفه‌گذاری مبتنی بر ارزش (VBP) برای پرداخت به تولیدکنندگان تجهیزات بر اساس عملکرد بالینی، بازمهندسی منابع انسانی از طریق توانمندسازی نقش‌ها (مانند جایگزینی پرستار ماهر در خدمات ساده) و ایجاد بازارهای مجازی برای تبادل تجهیزات بلااستفاده بین بیمارستان‌ها را از جمله این راهکارها عنوان کرد.

شاخص‌های کمی و کیفی؛ معیارهایی برای ارزیابی بهره‌وری در نظام سلامت

دکتر بارونی با اشاره به ضرورت سنجش مستمر بهره‌وری، به تشریح شاخص‌های کمی و کیفی مورد استفاده در این زمینه پرداخت. وی نسبت هزینه به اثربخشی (CER)، هزینه به ازای هر سال زندگی تعدیل‌شده با کیفیت (QALY)، میانگین مدت اقامت در بیمارستان، نرخ بازگشت مجدد بیماران، نسبت تخت اشغالی به پرسنل بالینی و درصد داروهای ژنریک تجویزی را از جمله شاخص‌های کمی معرفی کرد. همچنین، رضایت بیمار، رعایت پروتکل‌های بالینی مبتنی بر شواهد و نرخ خطاهای دارویی و حوادث قابل پیشگیری، به عنوان شاخص‌های کیفی مورد اشاره قرار گرفتند. معیار ترکیبی پیشنهادی وی، «شاخص بهره‌وری جامع سلامت *(AHPI)» است که از حاصل‌ضرب اثربخشی در رضایت، تقسیم بر هزینه تمام‌شده به دست می‌آید.

چالش‌های پیش رو و راهکارهای غلبه بر آن‌ها

این استاد دانشگاه، مقاومت ذی‌نفعان (پزشکان، بیمارستان‌ها، شرکت‌های دارویی)، موانع ساختاری (تفکیک بودجه، ناهماهنگی بیمه‌ها)، کمبود یا نقص داده‌ها و فقدان فرهنگ پاسخگویی را از چالش‌های عمده در مسیر پیاده‌سازی بهینه‌سازی مصرف دانست. دکتر بارونی برای غلبه بر این موانع، طراحی نظام‌های پرداخت مبتنی بر عملکرد، تشکیل صندوق واحد خرید خدمت، استقرار پرونده الکترونیک سلامت و الزام به گزارش‌دهی شاخص‌های بهره‌وری در هیئت امنای بیمارستان‌ها را پیشنهاد داد. وی همچنین بر برگزاری کارگاه‌های اقتصاد رفتاری برای مدیران و تبیین منافع سازمانی و فردی حاصل از کاهش ناکارآمدی‌ها تأکید کرد.

رویکردهای نوآورانه در اقتصاد سلامت: از تعرفه‌های تشویقی تا قراردادهای مبتنی بر نتیجه

در ادامه، دکتر بارونی به رویکردهای قانونی و نوآورانه در اقتصاد سلامت اشاره کرد و تصویب تعرفه‌های تشویقی برای تولید داروهای جایگزین با قیمت کمتر (مانند قانون بیوسیمیلارها)، الزام بیمارستان‌ها به رعایت قیمت‌گذاری مرجع برای تجهیزات مصرفی، قراردادهای مبتنی بر نتیجه (Outcome-based contracts)، بیمه اجتماعی سلامت با فرانشیز پویا و ایجاد بانک تجهیزات پزشکی اشتراکی را از جمله راهکارهای مؤثر در این زمینه برشمرد.

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران، مدیران و مردم

مدیر گروه مدیریت، سیاست‌گذاری و اقتصاد سلامت دانشگاه علوم پزشکی کرمان در پایان، توصیه‌های کلیدی خود را خطاب به سطوح مختلف نظام سلامت مطرح کرد:

سیاست‌گذاران: الزام به تدوین بسته‌های هزینه‌اثربخش با استفاده از راهنماهای بالینی و جایگزینی خرید استراتژیک به جای خرید مبتنی بر قیمت.

مدیران نظام سلامت: انتشار فصلی کارنامه بهره‌وری واحدها، ایجاد صندوق صرفه‌جویی اشتراکی با تخصیص بخشی از منابع به همان واحد.

عموم مردم: ارتقای سواد سلامت اقتصادی، پرسشگری از پزشکان درباره هزینه‌ها و فواید گزینه‌های درمانی، استفاده بهینه از بیمه و اولویت‌دهی به داروهای ژنریک باکیفیت